Fraa Savala.

 

(Del 3 av 4. Fyrste del.)

 

(Eit Brev fraa Ivar Mortenson  Savala).

 

Den 25de September.

  

(Framhald).

 

 

Hu hei! idag vart eg Frikar, no raar eg Grunnen aaleine.

 

Eg vaknad idag med Bjøleskraml, Rauting og Lokking, Mekring og Remjing av Geit og Saud, og daa eg skulde sjaa ut, vart eg var heile Drøgje av ”stort og smaat Kvæg” i tenjande Sprang framum Stoga mi. Og kvitt av Snø var det paa Marki, kor eg saag, og frammed Liderne og utpaa Sjøen dreiv El paa El, og Skyer kom flaksande fraa Fjelli som Uversfuglar. Fraa alle Sætrar for dei no heim aat Bygdi.

 

Eg aaleine vart trufast.

 

Aa no er eg for meg sjølv, plent aaleine, finst ikkje Folk paa lange Leite. Og det er gildt det, allvist daa for ein, som er so glad i seg sjølv som eg er. Daa fær ein baade tenkja fritt og elles gjera kva ein hev Hug til.

 

Ja eg vart so kaat, at jamen tok eg ikkje til aa dansa utpaa Vollen ein Springar, Kar, og so tralla ”Hasalbusken”: Tra-lala-lala-lala, tralalalala, tralalala, tralalala, tralala, lala-ala, so Folk maatte tru, Guten var reint galen.

 

Eg kunne ikkje sitja inne ein slik Dag, drog ut, eg laut tilfjels daa.

Aa kor lett og friskt det er, naar det fyrste Snøveret kjem um Hausten, og naar det bles og gustar lite kaldt, so Trei fær drysja av seg noko av dette Lauvdramset og Flitterstasen, dei hev hengt paa seg um Sumaren, all denne Kraambudvara, som skal no vera so gild daa, maavita. Men dette er inkje noko for slike som meg, som ser meir paa det inre Verde enn paa den utapaalagde Stasen. Det er berre ”Øiens Lyst og Hoffærdighed” med denne Bjørki og Vidja og alt slikt Lauvskrap, som eg ikkje idest taka i min Munn og rekna upp ein Gong. Dei stend og briskar og braglar og gjer seg so vide og store um Sumaren, men naar Hausten kjem, maa dei til Stokken og svida for den stutte Gleda, daa vert dei avskrøyvde daa, daa fær ein sjaa, kor mykje det vert att av dei. Nei det syner seg kven det er To og Trugenskap i daa. Og det er nok Fururne det. Dei stod so avgøymde og burtgjevne dei, daa all denne Ovgjegni med Lauvleiken stod paa, men no stig dei fram sjølvtrygge og sterke. No stend dei vaggar seg i Vinden sigersæle og syng:

 

Det store Motet med Tidi veiknar.

det grøne Lauvet um Hausten bleiknar.

Det stolte Lauvet det fell til Jord,

so folnar Vænleik og fagre Ord”.

 

(Paa det eg ikkje skal støyta mine kvendelege Lesarar, vil eg ikkje koma med den minste Innpaatyding, som kann faa dei til aa tru, at for meg repræsenterar Fururne Karfolk og dei hine det hitt Slaget. Fri min Munn for aa segja slikt i Bladom).

  

Daa eg kom uppunder Fjellet, fekk eg sjaa, at gamall Kjærleik aldri rustar, og at Trugenskap og hev sin Løn. Der stod tvo einslege utgamle Furutre langt uppi Bjørkeskogen, utsette for Vind og Ver ifraa Fjellet. Men Kjærleiken hadde haldet Livet og Vokstren uppe hjaa dei. Paa den Sida, som vende ifraa, var det berre turre Greinstubbar; men paa den Sida, som dei snudde imot kvarandre, var alt grønt som i Ungdomens Aar. Dei var vaksne upp tjuge Meter fraa kvarandre, men dei hadde tenkt og strævat ifraa det fyrste, um dei ikkje kunne finna einannan. Dei hadde gjort det eine Tiltaket etter det andre, skotet ut Grein paa Grein, um dei ikkje kunne naa kvarandre. Men Tiltaket hadde brostet, Greinerne hadde ikkje naatt fram. Den eine Gongen etter den andre hadde det gloppet, men dei gav seg ikkje. Med Manndomens fulle Krafter hadde dei gjort eit Ovverk, samlat all si Saft og Kraft paa ei einaste Greinstrakt ut imot den andre. Tjukk som ein Legg innmed Bulen hadde ho endeleg Kraft nok til aa bera dei tie Meter utigjenom lause Lufti, og no i Bestefars-alderen, 80-100 Aar gamel, hadde dei naatt i hop og heldt kvarandre i eit traust og hjartelegt Haandtak med. Lovnad um aldri aa skiljast. Hadde eg voret Diktaren Ovid, so hadde eg kunnat fortalt, ka det var for ein Gud, som her hadde skapat um tvo elskande. Men Tankarne mine gjekk annan Stad, eg vart kløkk i Hugen, for eg tenkte som alltid, naar eg ser noko fagert, paa deg, kjære Fedraheim. Um du og hadde voret so, at du hadde bodet til aa tøygt deg lite Grand imot meg, so me kunne ha funnet og forstadet kvarandre, sjølv um det ikkje vart fyrr i Livsens Kveld, so skulde min Truskap ha rokket til.

 

So mang ei Gong som eg hev rett ut Armarne imot deg og sunget av fullt Hjarta:

 

Aa visste du kossi eg deg likad,

aldri i Verdi du kunn’ meg svika.

Aa visste du, koss eg likad deg,

aldri i Verdi, so sveik du meg”.

 

Men det er so eg heiltupp maa graata mangein Gong, naar eg tenkjer etter, kor lite du i Grunnen hev brytt deg um meg, eg som hev lagt so stor ein Hug til deg. No hev du voret gift i 10 Aar, 5 Aar med den fyrste Mannen din; endaa han elskad deg mykje, sveik du han. Og meg? du hev nok helder aldri elskat meg med nokon varm Kjærleik.

  

Men du tykk’ ’kje vondt, um du ser eg græte,

du veit eg hev ingen annan kjær’e;

du tykkj’ ’kje vondt aa sjaa Taara renn,

sjølv um Hugen min den vart sprengd”.

 

Og eg, som kunne ofra alt for di Skuld, segja fraa meg og gjeva upp, baade ”Medhustru” og ”Elskarinnur”, ja alt du kravde, berre du vilde elska meg lite Grand; for eg er so bra ein Kar, at eg var det fulla verd. Tru daa ditt Hjarta er lagad berre av Stein, skal daa ingen Eld kunna faa det til aa loga?

 

Men nei, eg skal ikkje anten vera sentimental elder hard, eg veit du likar ikkje det, men helder berre dreg deg lenger undan. Eg fær berre lita paa det, at naar me fær voret til saman lenge nok, so lærer nok me tvo ogso aa forstaa og finna kvarandre.

  

Danse min Munk, aa danse min Munk,

danse min nydeleg Herre!

 

Vil du ikkje med det gode, ser du, so skal eg nok faa Megga til aa dansa lell eg etter mi Pisk. Men daa skal det verta Smell og Svipeslag av og. Aa du tarv ikkje fæla, du skal faa nok Mat, Ferskmat og. Eg hev nok Dyr til aa slagta, skal du faa sjaa. For endaa er daa ikkje alle Villdyri tynte i Norig. Union, Kongemagt, Statskyrkje, Ovgjegner store som Hestar, gilde Bukkar, som gjeng att endaa, so smellande feite, at dei snaudt orkar leda seg. Smaaguten vaagar seg ikkje paa dei han, gjeng og siktar etter Myser og Myhank og Meinkjettur og slikt Avaat, men me skal sigta etter Storbukkarne me, det er meir Mun i det, naar ein skal fara med Byrsa lell.

 

Ja no veit du Vegen du skal gaa Gamla, dermed fær det vera nok med deg denne venda; eg vil ikkje kjæla for deg i Einingi. Eg vil halda meg litt hjaa den, som er glad i meg au. For du skal vita, det er ikkje fritt, anna det er litevetta Hugnad i einannan fraa baae Sidur hjaa denne her Megga.

 

Det er berre skire Lygn og Ovundskap, det han segjer den hin Kroppen, Grannen min, han Aadne Kolbotté, for han segjer det han, naar me ser ho utfraa Sjøen, og dei raude Gardinerne er nedslepte, at ho ser ut so raud i Augom, som um ho hev voret paa Rangel, men han skynar ikkje slikt han, at ho er raud i Augom, fordi ho græt etter meg. Daa tykkjer eg det lyser upp i ho, berre ho ser meg. Det er nemleg ikkje fritt, anna eg synest merka paa fleire Maatar, at ho verkeleg held av meg. Du skulde berre set, naar me sit tvoeine um Kveldarne, kor hyggjeleg, rettig huskoseleg ho er daa. Ho græt ikkje daa, skal eg tru, ho er i ein lysande Smil fraa øvst til nedst, so eg vert reint kløkk og mjuk um Hjarterøterne, jamvæl han Henrik Wergeland, som er den einaste eg hev med meg, likar seg og daa, der han kikar fram millom Ljaaen og Luren og Fela attum nokre Einebusker, og dei tvo reine Flaki paa Veggen blakrar av Gaman, for det er sopas Pustehol i Veggen, at dei ledar seg for Vindgustarne ved høgtidelege Tilfelle.

 

Og min Kjærleik han er no ikkje til aa skildra han. Eg skulde gjerne klappa den gilde trauste Mønsaasen, som eg ligg paa Latbenken frammed Aaren og glaaper ende uppi – var det ikkje berre so høgt.

  

Elles er det so si Sak aa skildra Kjærleiken, medan ein er midt upp i det, Folk brukar ikkje det; det er berre, naar dei lengtar elder saknar, at dei rett fær Ordet i si Magt. Difor vil helder ikkje eg innlata meg noko større paa det. Eg vil berre fortelja det, at naar eg hev voret burte og kjem attreisande, so trur eg mest ikkje det er sant, eg skal faa sjaa ho att, og naar eg reiser, er eg mest ikkje god for aa koma avstad. Eg kann sitja heile Kvelden og berre kosa meg med ho, og kjem det so nokon, vert eg mest aabryden, det er liksom eg helst vilde vera med ho aaleine. Og so skynar dei ikkje ein Gong, kor gjæv ho er. ”Ein kann daa sjaa, det bur Folk her no”, elder: ”ho er daa bergjeleg no” – er slikt noko aa bjoda meg daa? Men verre vilde det likevæl vera, um dei tok til aa verta altfor glade i ho.

 

(Meir.)

 

 


Frå Fedraheimen 22.10.1887
Elektronisk utgåve 2007 ved Norsk Ordbok 2014 og Nynorsk kultursentrum