Når ein først skal skyte nokon

(Roman, 2010, utdrag)

Lena Uthus

Lena Uthus visste om to gamle bussar med snorer i. Sjåføren var pensjonist no, men hadde begge bussane ståande ute på plenen, saman med mykje anna rusk og skrammel. Han budde i eit stort hus som var måla berre på den eine sida. På denne veggen var døra, og døra vart først opna etter at Lena hadde ringt på tre gonger. Folk som hadde vore inne i huset, sa at det var skrekkeleg rotete der. Det tok kanskje litt tid å finne utgangen.

- Jaha? sa han.

Han hadde to ulike sokkar på seg, ein mørkegrå og ein lysegrå.

- Kan eg få sleppe inn i ein av bussane dine eit minutt?

- Nei, sa han.

Ho heldt opp eit fotoapparatet.

- Eg skal berre ta eit bilde.

- Av kva?

- Av snorene.

- Det er ikkje noko gale med snorene, sa han.

Lena forstod ikkje kva han meinte med det.

- Men dei heng der enno? spurte ho, enda ho visste svaret. Ho hadde nettopp gått forbi bussane og sett dei.

-Ja, sa han. - Men bussane er ikkje lenger i bruk.

- Det veit eg. Eg vil heller ikkje bruke dei. Eg vil berre ta eit bilde av snorene.

- Korfor det?

- Eg skal lage ei utstilling om snorer, og da treng eg så mange foto som muleg. Av snorer.

- Utstilling om snorer? sa sjåføren.

-Ja.

- Eller utstilling av snorer?

Lena tenkte seg om.

- Om, sa ho. - Men med foto av.

Sjåføren saug på ei tann.

- Om ein absolutt skal ha ei utstilling om snorer, hadde det ikkje vore betre å stille ut sjølve snorene?

- Eg trur ikkje det, sa Lena.

- Folk går jo i dyrehagen for å sjå tigrar, ikkje for å sjå bilde av tigrar.

- Ja, men eg fotograferer snorene der dei er i bruk. Om det ligg hundre snorer på eit bord, ser ein ikkje kva dei blir brukte til.

- Det kan du ha rett i, sa sjåføren.

Han såg seg om etter ein høgre- og venstresko. På veg mot bussane spurte ho om han kunne tenke seg å sitte modell, om han berre kunne sitte på eit sete og trekke i snora. Det ville vore stilig om han sat der og drog i si eiga snor. Det kunne vere noko symbolsk i det. Dei hadde hatt litt om symbolikk på skulen. Sjåføren ville av, altså pensjonere seg. Og sjølv etter alle desse åra som sjåfør hadde han kanskje enno til gode å trekke i snora, tenkte ho. Det kunne få publikum til å smile.

- Det er ikkje mange som får vere med på utstilling, sa ho.

- Nei, sa den pensjonerte sjåføren. Han stoppa framfor sidespegelen og drog fingrane gjennom det tynne håret.

Ein gong hadde Lena sett bussjåføren i heilt vanlege klede midt i sentrum. Ho hadde stussa ei stund før ho kjente han att. Og da ho kom på kven han var, snudde ho seg for å sjå etter bussen.

 

♦ ♦♦

 

Lena ringte på ei anna dør. Ei dame opna.

- Hei, sa Lena.

- Hei sjøl, sa dama.

- Du har ikkje tenkt å henge ut klede no?

- Henge ut klede?

- Ja, det er fin klestørk i dag. Om du har vaska klede, vil dei tørke fort.

- Det er muleg, men ... eg har faktisk ein vask i maskina no.

- Da hadde det vore fint om du hengte den ut etterpå.

- For å spare miljøet, meiner du?

Lena rista på hovudet. Vaksne trudde ofte at alle ungar gjekk rundt og berre tenkte på miljøet.

- Nei. Men da kan eg ta bilde av at du henger ut klede. Eg skal ha utstilling, forstår du. Om snorer - og kva ein kan bruke dei til.

- Seier du det? Og da tenkte du på klessnorene mine?

- Ja. Vil du vere med på det?

Dei vart ståande på kvar si side av dørstokken. Dama ville vite kvar denne utstillinga skulle vere, og når, og kor mange foto det kom til å vere i alt, og om det også skulle vere menneske på dei andre bilda, og om alle skulle vere like store. Lena svarte slik ho trudde at dama ville at ho skulle svare. Etterpå nikka dama, som teikn på at ho forstod. Men så tok ho til å baksnakke klessnorene sine. Dei var gamle og på grensa til fillete, for dei hang ute i allslags ver, sommar og vinter. Det ville vore betre å snakke med ei av nabodamene, ho i det gule huset. Nabodama tok nemleg snorene inn til vinteren og trædde dei på igjen om våren. Sjølv gjorde ho aldri slikt. Ho var heilt likesæl med snorene sine. Nokre år brydde ho seg ikkje eingong med å ta inn klesklypene til vinteren. Dei hang berre der og rusta i regn og frost. Nabodama i det gule huset var mykje flinkare. Ho hadde eit forkle med lomme på magen der ho hadde klesklypene, og desse tok ho alltid inn saman med dei tørre kleda. Det ville kanskje vore betre, sa dama, om Lena heller fotograferte naboen? Elles ville naboen kanskje, når dagen for utstillinga kom, kjenne seg litt forbigått, ho som tok så godt vare på snorene sine?

Lena greidde ikkje å følge heilt med på denne tanke-og snakkegangen, men ho nikka og rista på hovudet, heilt til dama innanfor dørstokken ikkje hadde fleire innvendingar. Da starta også sentrifugeprogrammet inne bak sidedøra, først med langsame sirklelydar, så stadig hurtigare, som om kleda hadde høyrt samtalen deira og gjerne ville ut i ein fart og henge på snora.

 

___________________________________________________________________________________________________________________________

 

Fjerde og femte kvinne

Utpå kvelden tok Orm seg ein tur ut på byen. Han fann seg ein ledig barkrakk. Kanskje også ei ledig jente.

- Er du her ofte? sa Orm.

- Kva? sa jenta.

- Er du her ofte?

- Hofte?

- Nei. Ofte! ropte han inn øyret hennar. Det var altfor høg musikk i lokalet.

- Om eg er her ofte?

-Ja?

- Nei, eg er her ikkje så ofte. Eg er oftare på Trotsky. Orm var ikkje heilt sikker på om det var «Trotsky» ho sa, for akkurat samtidig var det nokon som reiste seg og skrapa med ein stol.

- Trotsky? sa Orm

- Kva?

- Trotsky? Er det dit du går?

-Trotsky? sa jenta.

-Ja.

- Nei. Det har eg aldri høyrt om. Kor er det?

- Det veit jo ikkje eg, sa Orm. - Det var du som ...

- Er det ein utedass? spurte ho.

- Utedass? sa Orm.

- Plass! sa ho inn i øyret hans. - Er det ein uteplass?

- Plass og plass ..sa Orm.

Jenta snudde seg mot venninna si, la munnen inn til øyret hennar og sa noko som fekk henne til å rynke augebryna i hop, før ho rista på hovudet.

- Venninna mi har heller ikkje høyrt om ein plass som heiter Trotsky.

- Nei, nei, sa Orm.

- Er den y? spurte ho.

- Y? sa Orm. Han vendte øyret mot henne igjen.

- Ny! sa ho. - Er den ny?

- Det veit eg ikkje, sa Orm. Han trekte på skuldrene så det ikkje skulle vere nokon tvil. Han hadde for lengst gitt opp å fa nokon skikk på samtalen. Men den gjekk jo sin skeive gang. Han hadde vore borti verre samtalar. Han fekk berre flyte med og sjå kva det enda opp med. Han tømte glaset sitt og tinga ein til av same slag. Ein kviterussar, takk. Vodka og kaffilikør og litt fløyte på toppen, pluss nokre isbitar og eit kort sugerør. Slikt hadde dei ikkje i Vassbygda. Orm lét isbitane snurre rundt i glaset. Dei to venninnene snakka med kvarandre, munn til øyre, øyre til munn. Men den nærmaste jenta hadde enno den eine handa liggande på bardisken, nær Orm, som teikn på at ho ikkje hadde snudd seg vekk for godt. Han tok det med ro. Det gjorde godt å vere i Bergen av og til.

Jenta vendte seg mot han igjen. Orm nikka til helsing.

- Er det spennande med flass? spurte ho.

- Flass? sa Orm og såg ned på skuldra si.

Ho bøygde seg fram og ropte inn i øyret hans. - Plass! Trotsky, er det ein spennande plass?

- Eg trudde du sa at eg hadde spennande flass, sa Orm.

Jenta skratta, kanskje litt for mykje, snudde seg mot venninna og gjenfortalte truleg det heile, for venninna skratta også høgt.

- Skal vi tre gå dit? sa jenta.

-Kor? sa Orm.

- Til Trotsky, vel?

- Eg veit ikkje heilt ..., sa Orm.

- Å, kom igjen! Vi går dit, og så kan du spandere ein drink på Lulu og Bibi.

- På Lulu og Bibi?

- Ja. Vi kallar oss det på fredagar. Og du?

- Eg heiter Orm. Alle dagar.

-Orm?

-Ja.

- Verkeleg?

-Ja.

Ho snudde seg mot venninna igjen for å fortelle kva Orm heitte. Venninna nikka anerkjennande, nesten imponert, og viste V-tegnet til han.

- Kva meir enn Orm?

- Åkerstein.

- Orm Åkerstein?

-Ja.

- Stilig! Det er litt ... kva skal eg seie ... leirbål over det.

- Leirbål og armkrok, sa Orm.

- Så kva blir det til?

- Med kva? sa Orm.

- Med Trotsky. Lulu og Bibi vil til Trotsky!

- Det er eit stykke å gå, sa Orm. Han såg ned på fottøyet hennar.

- Vi tar taxi, sa ho. Venninna nikka. Dansa med hovudet. Eller nikka. Nikka og smilte litt. Til Orm. Til Trotsky! Lulu og Bibi ville til Trotsky. Med taxi. Orm tok ein slurk av kviterussaren. Det var ikkje ofte han tok drosje. Han gjekk som oftast berre og dreiv i gatene heime i Vassbygda. No hadde han sjansen til å køyre taxi med Lulu og Bibi til Trotsky. Rett nok var det sikkert han sjølv som måtte betale for turen, og namna til jentene var falske, og uteplassen Trotsky eksisterte ikkje. Det var likevel det beste opplegget han hadde hatt på lenge. Det var ikkje ofte han møtte jenter med så dårleg fottøy. Og han ønskte seg eigentleg vekk frå denne musikken og den høge barkrakken. Ein måtte sitte og balansere på den. Når han først var i Bergen, hadde han lyst til å søkke ned i ein djup skinnsofa, lår mot lår med to jenter, ei på kvar side, Lulu i høgre armkrok og Bibi i venstre armkroken, eller omvendt, framfor ein peis, gjerne falsk den også, eller i det minste med eit stearinlys på eit lågt bord like ved, og berre heilt avslappa vrøvle om eit eller anna tema, han kunne fortelle om postbilen han hadde køyrt på sjøen, mens jentene retta litt på sveisen hans og laga kyssemerke på kinna hans.

Han heiv i seg kviterussaren. Knaskande på isbitane følgde han etter dei to jentene, som var lokalkjente og fann ei drosje på under minuttet. Alle tre tok plass i baksetet, Orm rett bak sjåføren.

- Til Trotsky! sa Lulu.

- Trotsky? sa sjåføren. - Kva er det?

- Ein utedass, sa Orm.

Lulu skratta.

- Ein uteplass, sa ho.

- Den har eg aldri høyrt om, sa sjåføren. - Er den ny?

- Er den ny, Orm?

- Det veit eg ikkje, sa Orm.

Bibi rapte ganske høgt og ganske lenge.

- Kva gate ligg den i? sa sjåføren.

- Dei har gode skinnsofaer, sa Orm.

- Berre køyr! sa Lulu.

- Eg kan ikkje køyre når eg ikkje veit kor eg skal, sa sjåføren.

- Herregud for ein pirk, sa Bibi.

- Er det ein pub? sa sjåføren.

- Er det ein pub, Orm? sa Lulu.

- Pub og pub, sa Orm.

- Kan du sjå til å køyre, din jævla idiot, sa Bibi.

Det skulle ho ikkje sagt.

- Ut! sa sjåføren. Han peikte. Ut.

- Hæ? sa Bibi.

- Kom deg ut! sa sjåføren.

- Herregud, da!

- Ho er litt full, forklarte Lulu.

- Og eg finn meg ikkje i det. Om ho ikkje viser folkeskikk, er det rett ut!

- Okey, okey. Berre køyr oss til Trotsky, så skal vi halde kjeft.

- Eg veit ikkje om noko Trotsky, har eg sagt.

- Ja, er det vår feil, meiner du?

- Eg må i det minste få eit gatenamn.

- Oh, here we go again, sa Bibi, ho dirigerte eit usynleg orkester framfor seg.

- Andersons gate, sa Orm.

- Kva?

- Trotsky. Det er ikkje så langt frå Andersons gate.

- Det er ikkje noko som heiter Andersons gate i Bergen, sa sjåføren.

- Det er ei lita tverrgate, sa Orm.

- Det er det ikkje, sa sjåføren.

-Jo, sa Orm.

- I kva bydel da, liksom?

Orm visste ikkje namnet på ein einaste bydel. Han var ikkje vant til å bu på ein plass som var så stor at ein kunne dele den opp.

Bibi hadde for lengst forsvunne ut av drosja og stoppa ein bil med to gutar i. No kom ho trippande tilbake. Desse gutane, fortalte ho, kunne godt køyre dei til Trotsky. Det var ikkje så langt unna, sa dei.

- Ju-hu! sa Lulu og følgde etter venninna si, og det ville Orm gjort også, om ikkje sjåføren hadde kravd han for førtifem kroner.

- Kva? Vi har jo ikkje køyrt ein meter, sa Orm.

- Det er det det kostar å sette seg inn, svarte sjåføren. Orm hadde ikkje tid til å diskutere. Han fann ein hundrelapp og kasta den frå seg. I same sekund som han steig ut av drosja, kvein ein bil forbi han. Lulu og Bibi sat i baksetet. Dei forsvann bort frå han i høg fart.

 

Frå Arnfinn Kolerud: Når ein først skal skyte nokon. Samlaget 2010. Side 76-79 og 167-172.
Publisert med løyve frå forfattar og forlag. Elektronisk utgåve ved Nynorsk kultursentrum 2018.
© Anna publisering eller offentleg bruk kan berre gjerast med løyve frå forfattar og forlag.