Kunsten å gå

(Roman, 2002, utdrag)

Då eg var ung, nesten berre eit barn, blei eg ramma av sjukdom. Fleire gonger måtte eg sendast på sjukehus. Etter at eg kom ut derifrå den siste gongen, var det som om det vonde ikkje ville sleppa taket i meg. Styrken ville ikkje venda tilbake i føtene. Dei blei hengjande slapt ned når mor skulle prøva å hjelpa meg med å gå, til høge rop og oppmuntringar, og eg enda alltid i senga att, med føtene strekte ut, som lause band, og den mjuke gåsedunsdyna pakka godt rundt meg.
    Eg blei pleiepasient, sengeliggjande, på eit tidspunkt i livet då eg eigentleg skulle ha sprunge ut, bokstaveleg tala, medan verda gjekk sin gang der ute, bak veggen, under golvet, høgt over taket på huset, og alt som nådde meg var lydar, skram- linga av kjerald frå kjøkenet, bilar som køyrde forbi ute i vegen, og flager av vind for over meg når glaset vart opna og eg kunne høyra småfuglane og hærskarar av måsar som hissa kvarandre opp langt borte, over stimar med fisk og åtsel som rak i fjorden. Til sommaren skulle eg bli tretten år.
    Dei største hendingane var vasking, stell, måltid og toalettbesøk, slik at eg kunne få tømt meg, og så skifte av sengklede. Gamle laken og dynetrekk vart flerra av så lukta av søvn og sveitte breidde seg i guterommet, og nye, duftande vart lagt på, medan eg sat på ein krakk, svimmel, kvalm, kjende meg naken, utan heim, utan bustad for ei tid, og studerte mor sine raske, harde og profesjonelle rørsler.
    Kva var i vegen med føtene? Ingen kunne forklara det. Dei fann det ikkje ut. For det var ikkje føtene dei hadde skore i der ute på den andre, større øya, der det skitgrå sjukehuset låg, omkransa av skeive furer, som vaksne i for mykje vind, det var magen. Føtene var greie dei, verka det som, kvite, runde, mjukare enn fløyel, og det var ikkje eitt merke på dei, ingen arr, men dei kunne altså ikkje brukast til å gå med.
    Det var enno ikkje ein manns føter, kunne eg sjå, når eg stundom bretta dyna til sides og granska meg sjølv. Det var ikkje dei harde, firkanta knea eller musklane og blodårer som strutta. Nei, dette var ungdommens bleike, lange pølser, utan hår, men med små, uskuldige smilehol her og der. Kva var det føtene mine venta på? Skulle ikkje snart livet gå vidare?
    Føtene mine var vakre, på sitt vis, som slyngplanter ein tidleg vår, eller slanke belgfrukter som nett hadde knytt seg, og eg kan ikkje hugsa at nokon skar i dei. Mange gonger vart eg lagt inn på sjukehuset, ofte vart eg opna, snurpa saman att og sendt heim til lyset og vinden på mi kjære Lauvøy, der eik og older voks frodigare og meir djupt grønt enn alle andre stader eg veit om. Den dag i dag veit eg ikkje sikkert kva som var kva, kva som kom først og sist eller kva dei ulike sjukdommane eigendeg dreia seg om, kvifor dei kom, rasa ut og så til sist forlet meg, ut i det blå, eller sette seg fast i ein annan person som så skulle oppleva å ha det vondt, medan eg på mi side fekk noko anna, pådrog meg noko nytt, blei angripen av endå eitt usynleg monster.
    Eg var blitt eit sjukeleg barn, eit sårbart vesen, og det var som om minnet fortapte seg i sjukehuskorridorar og lukta av blod og gasbind, doktersprit og den krydra stanken av medisinar. Snart kunne eg ikkje hugsa stort anna enn det, greidde ikkje å sjå tilbake, forbi dei smertefulle oppvakningane og narkosar som laga mørke rom i minnet.
    Men før alt dette hende, og ingen plager enno hadde oppsøkt meg, hadde eg vore den største og sterkaste guten på heile øya. Det gløymde eg ikkje. Ingen på min alder hadde vore meir velvaksen enn meg. Det sa dokteren sjølv då han undersøkte oss alle på skulen. Eg var ikkje blant dei som fall om og uvita medan me stod i den lange køen og venta på å sleppa fram til sprøyte og pirquetprøve. Og då det var min tur, mukka eg ikkje. Eg stod der i berre underbuksa og kjende sprøytenåla trengja inn. Og dokteren sa: «Dette var ein kraftig kar!» Han snudde og vende på meg, kika i buksa mi og bad meg om å hosta. «Du kan bli kaptein,» sa han og klaska meg bak, dytta meg av garde, og eg sprang rett heim og fortalte det til far.
    Var det ikkje mandlar eller polyppar det dreia seg om, så vart eg smitta av tuberkulose, og hadde fått flekk på lunga og måtte sendast vekk ei tid, eller blindtarmen sprakk, i altfor ivrig leik, uvan som eg var blitt med fysisk kontakt med andre. Ein gong var det endåtil «veslekaren», pikken dei måtte skjera i, fann dei ut, legane og mor, for forhuda var for trang, og dette skapte store hygieniske vanskar, er det blitt fortalt, og dei sende meg til den andre øya att, ikkje det at eg minnest turen, men dei greip kniven, skar bort forhuda, slengde henne i ei bøtte, ferdig med det, og eg kom heim med pikken i fatle.
    Derfor gjekk eg vidare i livet utan å vita kva forhud var, kva funksjon den skulle fylla, ja, at den i det heile fanst, men hadde gløymt, hadde vore for ung då det skjedde til å skjøna, og eg tenkte ikkje på det, visste ikkje om at det var noko gale før dei andre gutane på skulen, som var så mykje meir for seg, og visste alt om den slags, flirande kunne demonstrera kva dette dreia seg om, og heldt meg for narr.
    Slik gjekk det til at eg som ein gong hadde vore både sprek og kraftig, og elska alle former for grovmotoriske utskeielsar, kom til å hata gymnastikken på grunn av dusjinga. Eg ville ikkje visa pikken meir. Eg prøvde å vera rask, snu meg vekk, snika meg langs murveggen, inn til dei soppinfiserte dusjane, som piska deg raud med altfor varmt vatn under eit umenneskeleg høgt trykk, men det gjorde berre vondt verre. Dei andre la endå meir merke til meg. Dei greip tak i meg, snudde meg rundt, samla seg framfor meg, kommenterte pikken min og lo.
    Då ville eg ikkje dusja meir. Eg nekta plent, utan å gi noka forklaring, for det var ingen å snakka med. Eg kledde berre på meg att, etter fotball, friidrett, skiløp eller basket, og gjekk derifrå, inn i timen, eller heim langs vegen, stinkande. Læraren prøvde å snakka meg til fornuft, eller rettare, instruerte meg først vennleg, så arrogant og til sist rasande, og sa at dusjing var ein del av treninga, og kva var fysisk fostring utan kroppsvask, reingjering, kva ville jentene seia, når dei på lang avstand kunne lukta meg, trudde eg at det var noka framtid i slikt? Men til sist var det berre slik at egskulledusja, det var ikkje snakk om anna, elles skulle eg få med han å gjera, og det skulle bli månelyst, og foreldra skulle kallast inn til rektor. Men eg dusja ikkje. Eg hadde bestemt meg. Eg høyrde ikkje på kva læraren sa. Eg kunne ikkje dusja meir, slik var det.
    Mor og far møtte opp på rektors kontor til sist, saman med læraren og meg. Dei undra seg over at noko slikt som dette skulle vederfarast dei, visste ikkje kva dei skulle seia, kunne ikkje tenkja seg kva som kunne gjera dette, kva som hadde fare i meg, ja, eg hadde vilje, men det brukte då vera mogeleg å bryta denne viljen ned, slik far sa det. Og mor retta på sveisen min, såg på meg med denne blandinga av byrgskapar, på mine og eigne vegner, snusa inn lukta av furenålssjampo frå håret mitt, for ho hadde vaska og stelt meg etter alle kunstens reglar, ikkje ein flekk var gløymt, ikkje eitt krav til reinhald var oversett, men negler var skurte, tenner pussa. Tanntråd var trekt mellom jekslar. Deodorant var smurt under armane. Dette var guten til mor.
    Læraren, rektor, mor og far ville vita kvifor eg oppførte meg slik, kvifor eg ikkje dusja, men heller ville gå rundt som ein gris. Eg svara dei ikkje. Eg stod imot. Eg visste ikkje kva eg skulle seia. Dei vaksne der inne på rektors kontor var langt borte, langt ute, oppe under taket såg eg dei sveva. Eg studerte møblane av mørkt tre. Det var som om møblane, skrivebordet, sofagruppa borte i ei krå, også var imot meg. Det var som om eg hadde synda også mot bokhyller og protokollar.
    Dei gav meg opp, men eg var ikkje glad. Dei avslutta møtet, men eg visste at det skulle koma meir. Eg følgde mor og far ut derifrå, stille, dei sa ikkje noko til meg meir, såg ikkje på meg, men dei knytte musklane. Eg høyrde at dei skar tenner.
    «Det er den operasjonen eg tok,» ropte eg til dei etterpå, heime på kjøkenet, då dei kom mot meg, gjekk på meg begge to, einige og samkjørte, som eitt vesen, ein stor hund med to munnar, og pressa meg til brestepunktet. Dei skulle vita kva dette var. Kva var så gale med å dusja? No skulle eg faen meg snakka! tordna far.
    «Kva for operasjon?» ville far vita då, for det hadde vore fleire, og korleis kunne han følgja med på alt, men brått tok han seg i det fordi han forstod.
    Mor forstod også, rykte til, snudde seg bort, dei ville ikkje snakka meir, ingen av dei. Kva skulle dei seia? At det ikkje var så farleg? At alle var like gode uansett korleis dei såg ut? Eller at eg skulle få ny forhud? Ute på sjukehuset var det tilbod no, på forhud, det var berre å sy dei på, så kunne alle dusja.
    Venta eg kanskje at mor og far skulle nemna namn på kjønnsorgan midt på lyse dagen? Trudde eg dei skulle snakka om pikken min, slik over kjøkenbordet? At det var uaktuelt måtte eg jo forstå. Ingen trong å fortelja meg kvifor. Dette kunne ikkje formildast eller forklarast. Her var det berre å koma seg vidare. No måtte alle lata som ingenting. Og det var me så flinke til. Stille og varsamt tok me til å pusla kvar med vårt, det kvardagslege. Far opna avisa. Mor rydda bort koppane etter morgonkaffien. Eg plukka opp smulane som låg på bordet. Dette måtte eg leva med. Det var den første manndomsprøven. Eg skjøna straks at heretter måtte eg dusja og aldri nemna dette igjen. Dei fekk det fram utan eitt ord. Det var til mitt eige beste. Berre slik kunne eg bh vaksen kar.
 

Frå Lars Amund Vaage: Kunsten å gå. Oktober 2002. Side 5-9.
Publisert med løyve frå forfattar og forlag. Elektronisk utgåve ved Nynorsk kultursentrum 2011.
© Anna publisering eller offentleg bruk kan berre gjerast med løyve frå forfattar og forlag.