Kyr

(Noveller, 2005, utdrag)

Ein liten gut
 
Ein liten gut låg på golvet. Det var eit stygt golv, og han skjemdest for det, det var ikkje linoleum, det var gran. Det harde, nakne golvet, det gulna treet under mange lag med lakk. Men det var bilde der, i kvistane og årringane, eit ansikt innved omnen, og fuglar med store auge. Som var hans. Han hadde på seg ei heimestrikka strømpebukse, og det var kilane på innsida av låra, hælane med dobbelt strikk, og fellinga ned langs foten. Og faren og mora og søstera og dei to brørne, dei var større enn han. Dei var der inne. Dei pusla forsiktig med sitt. Då høyrde dei steg i gangen, og der kjem onkel, sa mora, ho høyrde det på stega, ho. Det var stemmer der ute, og tramping, og døra opna seg. Onkelen og tanta. Dei måtte stiga på! Ein liten gut som låg på golvet. Han for med fingrane langs kvist og sprukker. Faren hadde reist seg og stod og lo, no brann det godt i omnen. Og mora for på kjøkenet med flagrande kjole og flagrande hår, for slik fart fekk ho i seg, og skrudde springen opp. Ho heldt ei lefse under og ei til. Ho fylte vatn i kaffikjelen. Den tynnare lyden når vatnet steig. Dei sa at ho måtte ikkje streva med noko, nei berre lite grann, sa ho. Og skåpdører slong og riksa. Den vesle guten fekk eit slag på rumpa av avisa, det fekk han alltid når onkelen kom, eit slag på rumpa, det var alt. Han måtte le, men han likte det ikkje. Tjukken, sa onkelen, tjukke rumpa. Har du vore på isen, tjukke rumpa? Strømpebuksa, glatt mot golvet, han kjende dei såre musklane i beina, isen, han kjende at han gleid, utover den gjennomsiktige isen, og djupnene under, tjong, tjong. Det hadde nemleg vore ei stille stund der i huset. Same dagen hadde det vore så stilt. Og han hadde lege på golvet då og, det hadde han. Han hadde ikkje bedd om noko, han hadde ikkje masa. Då hadde faren sagt, med eit forunderleg alvor, han må få skeiser no. Guten. Guten løfta hovudet. Han såg augene til mora, dei var blitt store, ho svara ja. Ja. Dei hadde reist seg, dei hadde rota i skuffer og boksar etter pengar, begge to, og gitt han alt. Butikken, og han sa han skulle ha seg skeiser. Han hadde betalt, han hadde lagt setlane og myntane på disken, den blå øskja framfor han, han ville ta henne og gå. Om han skulle ha reimar og? Reimar, reimar, den vesle guten kunne ikkje svara. Kan skjøna du skal ha reimar, hadde mannen sagt, no får du reimane for halve prisen, så har du pengar nok. Han hadde stupt inn døra heime, med kulden kring seg, og tennene på tørk, og alt det der. Han sette øskja på bordet, han løfta loket i høgaste lukta, han kunne ikkje styra seg, han treiv den eine skeisa så silkepapiret flagra, og viste henne ikkje fram, men stoppa i ein krok. Han for med gutefingrar over det feite, matte stålet, og let tommelen glida langs egga. Og faren skunda seg og trædde reimane på, medan guten fann beksaumskorne fram, knyta, sa han til mora, ho gjekk og song. Knyta, skreik han, av sine lungers kraft, då tagna ho og kom. Nei, vesle guten min? Han var på vegen, og det var enno mykje att av dagen, og skeisene dingla kring halsen. Han brydde seg ikkje om at det var hockeyskeiser og ikkje lengdelauparar. Han låg på golvet, og langt borte kunne han høyra lydane frå tjørna, tjong, tjong. Han visste vegen sjølv. Men gå med dei store heim! Han kunne ikkje koma fort nok fram tjong, tjong, sa det i isen. I bratte berget var eit ansikt av ei heks. Der er heksa, kviskra han, og gjekk forbi, tjong, tjong. Han trakka ut på den frosne mosen langs stranda, som brotna under skorne hans, og sette seg. Det stod ein einsam mann der med eit flir, han sa, ja no er isen trygg. Den vesle guten sat og ville knyta skeisene på seg. Ein einsam mann som hjelpte han. Knytte skeisene stramt, og sende han ut på isen. Han gleid, han seig i hop, og anklane brotna. Men mannen kom, og tok han under armane, og opp igjen. Tjong, tjong, rundt øyrene på han no. Pinnar av older kom susande over isen, det var røter der nede, nedi vatnet. Dei store suste rundt han. Bror hans, samankropen, suste rundt han og tok svingar. Det var jenter der som sparka høgt, dei hadde ikkje lengdelauparar dei heller. Dei sparka bak og dingla med armane på tvers. Mannen forsvann. Ein liten, hjulbeint gut, som gleid utover, bort til stranda på den andre sida, to som kom susande, dei rende han nesten ned. Han prøvde å reisa seg, men gleid. Over mot den andre stranda, inn mot den frosne mosen der, der seig han saman. Dei store tok han ikkje med, dei gjekk. Det var tungt å få reimane opp. To jenter, fornuftige jenter, kom sparkande, dei skreva ut og bremsa, dei tok han under armane, der hang han og dingla. Kjærasten min, sa den eine. Dei tok skeisene av han. Ho sa, skal du heim no, kjærasten min? Han gjekk inn i vika, over myrane gjekk han, og opp svingen gjennom fureskogen. På bergveggen hang enno heksa, svart og kvit. Han mista farten. Hovudet hans hang laust på halsen. Vottane var stive av frost, og haka. Det var nesten mørkt, og utepæra heime sende strålar ned til han. Han løfta ikkje føtene, han ville falla bakover, han var komen veldig bakpå, og det sveid i halsen. Strålane frå utepæra drog han til seg. Han song når han kom opp vegen. Han opna døra. Han høyrde den stemma som han kjende, slå av deg ute! Han svara ingen ting. Slå av deg ute! Han gjekk inn i det strålande ljoset og varmen, der klede hang til tørk over alle stolane, og skeisene drog han langs golvet, han slo ikkje av seg, han sette seg på stolen, let snøen smelta og dropla ned. Då kom ho og tok hua av han. Så... Ho knappa jakka opp og kufta. Så... Ho daska han. Han for over golvet, ein liten gut i berre strømpebuksa, som smilte, stivt, gleid over det glatte golvet, smilte. Faren kom og heiv to skier i omnen, den raude flammen i ansiktet hans, og han song. Dut, dut, dut, duuut. Faren som skrudde radioen på og sette seg, dut, dut, duut. President Kennedy er død. Skoten i natt i Dallas. Avisa mot golvet, klask. Dei opne hendene til faren, tome. Dei var der i stova, alle, og dei pusla, pusla med sitt. Det brann i omnen. Og onkelen og tanta kom, trampa i gangen, tok i døra, og kom. Og den vesle guten låg på golvet. Han reiste seg, lydlaust, og henta dei nye skeisene sine, og viste dei fram. Og han kraup under bordet, under bordet låg han, og lefsene kom inn i firkanta bitar. Og formkaker og kjeks, det var ikkje meining i, sa onkelen og tanta. Kan eg ta den minste lefsa, spurde guten. Venta de, ungar, svara mora då, og lat dei vaksne forsyna seg. Onkelen spurde om han kunne syngja ein song i dag. Nei, det kunne han ikkje, sa den vesle guten. Men han kraup fram. Han stod der på golvet, han var blitt varm. Og det var dei fjerne augene til tanta, og det sørgmodige smilet. Han stod der, heilt alvorleg, og han song. Jeg heter Petter Jensen, du har nok sett meg før. Og dette her er-trikken min hvor jeg er konduktør, hei! Bakke opp, bakke ned, bakke opp og ned. Ha, ha, lo dei. Ha, ha, ha, ha, ha, ha, ha, ha. Hi, hi, hi, hi, hi, hi, hi. Ho, ho, ho, ho, ho, ho, ho, hoooo. Ville dei ikkje ha fleire lefser, for mora kunne bløyta meir, og kaffi hadde ho rikeleg av. Å takk, det blir så reint for mykje. Mora ut og bløytte meir. Bløytte og bløytte, det fossa og rann. Søstera og dei to brørne kom og spurde om han ville spela kinasjakk. Dei ville ha med ein liten gut, så blei dei fire. Så blei dei fire då, veit du. Han likte kinasjakk best av alt, og han ville. Han hoppa rundt medan broren henta spelet fram. Dei flytta kuler ut. Han hoppa siksak over alle, og vann. Han høyrde dei andre ungane som ropte. Han gjekk til glaset. Han kjende at golvet var kaldare langs veggen. Han stod ved gardina og kjende på det grove stoffet. Det var isroser på rutene, men ein klår flekk i midten. Der ute kunne han sjå stjernene høgt på himmelen. Stova var blitt større. Langt borte såg han at dei andre gapte opp og åt, og løfta koppane til munnen. Dei sa at dei kom ikkje til å få sova, så no måtte dei seia stopp. Han kjende trekken frå glaset. Det gamle huset var ikkje lenger tett. Han høyrde enno at dei lo og snakka. Han stod ved gardina. Då var veggen borte. Han var ute i himmelrømda, men kjende ikkje kulden. Han tenkte, døy, døy. Han fall. Han høyrde den djupe klangen av himmelportar som lukka seg. Han tenkte, fingrar, ikkje kunna kjenna meir, og ikkje vera til. Han tok augene vekk frå himmelen, den veldige, uendelege himmelen, og pusta tungt, brått tok han augene til seg, ein liten gut, snudde seg halvt, inn mot veggen, han kunne ikkje lenger høyra. Han løfta den eine armen og støtta seg, og krøkte seg saman, berre litt, krøkte seg saman.
Han høyrde onkelen si røyst, å syng ein til, du vesle gut. Då gjekk han bort og stilte seg opp iblant dei.
 

Frå Lars Amund Vaage: Kyr. Oktober 2005. Side 21-25. 
Publisert med løyve frå forfattar og forlag. Elektronisk utgåve ved Nynorsk kultursentrum 2011.
© Anna publisering eller offentleg bruk kan berre gjerast med løyve frå forfattar og forlag.